Giỏ hàng

5 công đoạn chính của gốm cổ điển

Quy trình sản xuất đồ gốm trải qua rất nhiều các khâu, tổng kết thành 5 khâu chính: chọn đất và nguyên liệu, tạo hình, hong khô, nung, loại bỏ phế phẩm. Đó là quy trình chung của mỗi làng nghề, tuy nhiên ở mỗi công đoạn được thực hiện khác nhau, dựa trên trình độ của làng nghề đó.

1. Chọn đất và nguyên liệu.

Hình ảnh minh họa quá trình xử lí đất (Ảnh sưu tầm)

Trước tiên phải chọn đất sét và đất cao lanh loại tốt. Sau đó, trải qua một số công đoạn để loại bỏ tạp chất và giữ độ ấm cho đất, làm sao để đất có độ dẻo và mịn. Công đoạn này còn gọi là luyện đất hoặc thấu đất.

2. Tạo hình sản phẩm.

Có 3 phương pháp tạo hình chính là: tạo hình trên bàn xoay, tạo hình bằng khuôn, nặn đắp bằng tay. Có những sản phẩm được kết hợp bằng cả 3 phương pháp.

- Tạo hình trên bàn xoay:  Đất luyện kĩ vừa độ dẻo, nặn thành dây dài to bằng cổ tay, người thợ chuốt ngắt từng đoạn, khoanh tròn giữa bàn xoay, chân phải đạp bàn, hai tay chuốt. Mọi sản phẩm to, nhỏ, dày, mỏng đều do hai bàn tay điều khiển, không có khuôn mẫu nhất định. kích thước do mực mắt, có sai lệch nhưng không đáng kể.  Người ta dùng phương pháp tạo hình bằng bàn xoay để sản xuất những sản phẩm gốm có kích thước lớn như:  chum, lọ, bình, âu,...

- Tạo hình bằng khuôn: Để thực hiện phương pháp này, người thợ phải có khuôn đúc sản phẩm mong muốn, ở nhiều xưởng gốm, khuôn được làm từ thạch cao, vì thạch cao dễ chế tạo, hút ẩm và dễ tách khuôn. Phương pháp tạo hình bằng khuôn thường sự dụng cho những sản phẩm như: bát, đĩa, ấm, chén,...

- Tạo hình bằng phương pháp nặn bằng tay:  Đây là kĩ thuật ra đời sớm nhất, phương pháp này được thể hiện rõ nhất bằng các con  kê, đỉnh gốm, lon, vại, các loại linh thú, tượng.

3. Trang trí hoa văn và hong khô sản phẩm.

- Sản phẩm được  trang trí hoa văn bằng nhiều phương pháp như: 

+, Vẽ trên gốm: Sản phẩm được trang trí hoa văn được vẽ trờn men, trang trí hoa văn trước rồi sau đó tráng men sau được gọi là vẽ dưới men.

+, Cắt gọt và khắc vạch: Sản phẩm gốm sau khi được chuốt được phơi nắng, sau được tiến hành sửa, gọt, cao nhẵn,.. theo đúng ý muốn.

+, In hoa văn bằng khuôn: một số sản phẩm gốm có hoa văn được thực hiện bằng phương pháp in khuôn, điển hình là các sản phẩm gốm men ngọc và gốm men hoa nâu.

- Hong khô: Phôi gốm còn ướt, được đặt nơi bóng dâm,cho đến khi thủy phần còn 30-35 ppm. Sau đó xếp vào lò nung.

4. Nung đốt.

- Đây là công đoạn quyết định sự quan trọng quyết định sự thành công hay thất bại của sản phẩm. Có nhiều lò được sử dụng nhưng phổ biến là lò cóc và lò bầu. 

+, Phương pháp nung lò cóc: đây là lò gốm được sử dụng một cách phổ biến. Lò được đắp bằng đất đã qua lửa như gạch non, đập nhỏ, nhào với đất thịt, đắp cao lên theo hình bầu dục, chiều dài gấp 3 lần chiều rộng, Khi nung phải nấp thật kín để tránh mất nhiệt, ảnh hưởng đến sản phẩm. 

+, Phương pháp nung bằng lò bầu: Lò xây bằng gạch chịu lửa. Dựng lò bầu không cần bao nung, xếp đủ sản phẩm cho một lò thì cửa lò phải xây kín lại.

5. Loại bỏ phế phẩm.

Loại bỏ các sản phẩm bị cong vênh hoặc bể vỡ, hỏng do quá trình nung và thu về những sản phẩm hoàn thiện. Tỷ lệ phế phẩm rất cao là đặc trưng của công nghệ sản xuất gốm cổ điển